Ngā pukapuka āwhina me ngā mihi
I kohikohia mai ngā kupu, ngā tikanga o aua kupu, ngā whakamārama me ngā rerenga kōrero hei tauira o tēnei papakupu i te mahi a te pukapuka me ngā kōrero i ngā tau kua hipa. Heoi anō, i āta tirohia ēnei pukapuka e whai ake nei. Nō reira, tēnei te mihi atu ki ngā kaituhi me ngā kaitā o ēnei rauemi.
Koia nei ngā tino pūtake o ngā tikanga o ngā kupu me ngā whakamārama o ngā momo whakatakoto kupu tae atu ki ngā kīwaha me te mihi atu a te kaituhi:
- Biggs, Bruce. 1998. Let's Learn Maori: A Guide to the Study of the Maori Language. Tāmaki-makau-rau: Auckland University Press.
- Deverson, T. & G. Kennedy (eds.). 2005. The New Zealand Oxford Dictionary. South Melbourne: Oxford University Press.
- Harlow, Ray. 2001. A Māori Reference Grammar. Tāmaki-makau-rau: Pearson Education New Zealand Limited.
- Ngata, H. M. 1993. English-Maori Dictionary. Te Whanga-nui-a-Tara: Learning Media.
- Te Taura Whiri i te Reo Māori. 1996. Te Matatiki: Contemporary Māori Words. Tāmaki-makau-rau: Oxford University Press.
- Te Taura Whiri i te Reo Māori. 1999. He Kohinga Kīwaha. Tāmaki-makau-rau: Reed.
- Williams, H.W. 1971. A Dictionary of the Māori Language. Te Whanga-nui-a-Tara: Government Printer.
He pūtake ēnei pukapuka mō ngā whakamārama poto o ngā rākau me ngā manu:
- Crowe, Andrew. 2001. Which Native Tree? Tāmaki-makau-rau: Penguin Books.
- Crowe, Andrew. 2001. Which Native Fern? Tāmaki-makau-rau: Penguin Books.
- Crowe, Andrew. 2002. Which New Zealand Insect? Tāmaki-makau-rau: Penguin Books.
- Crowe, Andrew. 2003. Which Coastal Plant? Tāmaki-makau-rau: Penguin Books.
- Crowe, Andrew. 2003. Which Native Forest Plant? Tāmaki-makau-rau: Penguin Books.
- Crowe, Andrew. 2004. A Field Guide to the Native Edible Plants of New Zealand. Tāmaki-makau-rau: Penguin Books.
- Heather, B.D. 2000. The Field Guide to the Birds of New Zealand. Tāmaki-makau-rau: Viking.
- Salmon, J.T. 1980. The Native Trees of New Zealand. Tāmaki-makau-rau: Heinemann Reed.
Nō ēnei pukapuka te nuinga o ngā kōrero mō ngā tāngata me ngā wāhine rongonui:
- Orange, C. (ed.). 1990. Ngā Tāngata Taumata Rau 1769-1869. Te Whanga-nui-a-Tara: Allen & Unwin and Te Tari Taiwhenua.
- Orange, C. (ed.). 1994. Ngā Tāngata Taumata Rau 1870-1900. Te Whanga-nui-a-Tara: Bridget Williams Books and Te Tari Taiwhenua.
- Orange, C. (ed.). 1996. Ngā Tāngata Taumata Rau 1901-1920. Te Whanga-nui-a-Tara: Auckland University Press and Te Tari Taiwhenua.
- Orange, C. (ed.). 1998. Ngā Tāngata Taumata Rau 1921-1941. Te Whanga-nui-a-Tara: Auckland University Press and Te Tari Taiwhenua.
- Orange, C. (ed.). 2000. Ngā Tāngata Taumata Rau 1941-1961. Te Whanga-nui-a-Tara: Auckland University Press and Te Tari Taiwhenua.
Anei ngā pū o ngā rerenga kōrero hei tauira me ngā kupu whakawhiti tae atu ki ngā whakapotonga o ngā ingoa:
Ngā niupepa reo Māori:
TK Ko te Karere o Nui Tireni (1842-6)
AMW The Anglo Maori Warder (1848)
MM The Maori Messenger. Ko te Karere Maori (1849-54)
KAM Ko te Ao Marama. New World (1849-50)
MM.TKM The Maori Messenger. Te Karere Maori (1855-61)
TWI Te Waka o te Iwi (1857)
TPK Te Karere o Poneke (1857-8)
TWT Te Whetu o te Tau (1858)
TMT Te Manuhiri Tuarangi and Maori Intelligencer (1861)
TKM.MM Te Karere Maori or Maori Messenger (1861-3)
KA Ko Aotearoa or the Maori Recorder (1861-2)
TH Te Haeata (1859-61)
THNT Te Hokioi o Niu Tireni e Rere atu na (1863)
TPM Te Pihoihoi Mokemoke i runga i te Tuanui (1863)
TWM Te Waka Maori o Ahuriri (1863-71)
TWMNT Te Waka Maori o Niu Tirani (1871-9)
NH Nga Hua o te Mohiotanga ma nga Tangata Maori (1874)
TW Te Wananga (1874-8)
TM Te Matariki (1881)
TA Takitimu (1883)
TWMA Te Waka Maori o Aotearoa (1884)
KO Te Korimako (1882-8)
TKH Te Korimako Hou (1889-90)
THM Te Hoa Maori (1885-97? 1910?)
TMP Te Paki o Matariki (1892-1935?)
KTP Ko te Panui o Aotearoa (1894-6)
NHW Nga Hiiringa i te Whitu (1896)
AO Aotearoa (1892)
HTK Huia Tangata Kotahi (1893-5)
TPH Te Puke ki Hikurangi (1897-1913)
TMR The Maori Record (1904-07)
TJ The Jubilee. Te Tiupiri (1898-1900)
HKW He Kupu Whakamarama (1898)
Pipi Te Pipiwharauroa (1899-1913)
TKO Te Kopara (1913-21)
TTT Te Toa Takitini (1921-32)
TRA Te Reo o Aotearoa (1932-3)
TMA Te Matuhi (1903-06)
TMK Te Mareikura (1911-13)
TMU Te Manukura (1916-23)
Ētahi atu pū:
DNZB Dictionary of New Zealand Biography
HM Te Taura Whiri i te Reo Māori. He Muka
HP Pōtatau, Hēmi. 1991 He Hokinga Mahara.
Tāmaki-makau-rau: Longman Paul.
He Maramataka [haere]
Ngata Ngata, Hōri M. 1993. English-Maori Dictionary.
Wellington: Learning Media.
PK Te Taura Whiri i te Reo Māori. 2008.
He Pātaka Kupu, te kai a te rangatira. North Shore: Raupo.
Popi 1887 Pope, James. 1887. Te Pukapuka Kura Maori.
Pōneke: Kaitā a te Kāwanatanga.
Popi 1896 Pope, James. 1896. Te Ora mo te Maori.
Pōneke: Kaitā a te Kāwanatanga.
1858. Ko nga Ture o Ingarangi
PT The Bible Society in New Zealand. 1952.
Ko Te Paipera Tapu. Wellington: The Bible Society in New Zealand.
RP Christensen, Ian. 2009. Te Reo Putaiao.
Te Whanga-nui-a-Tara: Te Tāhuhu o Te Mātauranga.
TTR Orange, C. (ed.). 1990-2000. Ngā Tāngata Taumata Rau.
Auckland University Press & Te Tari Taiwhenua
(Volumes numbered 1 to 5)
TWK Te Wharekura. Wellington: Learning Media.
W Williams, Herbert W. 1971. Dictionary of the Maori Language.
Seventh edition. Wellington: GP Publications.

